۵ علت اصلی برق دار شدن سیم ارت + راه‌حل تضمینی و ایمن

قبلا در بلاگ توتال الکتریک به بررسی برقدار بودن سیم ارت پرداختیم و متوجه شدیم که برق‌دار شدن این سیم اصلا قابل قبول نیست. در این مقاله میخواهیم ببینیم اگر این سیم برق‌دار شد، دلیلش چیست؟ برق‌دار شدن سیم ارت را می‌توان از طریق تماس فازمتر با سیم ارت یا بدنه دستگاه متصل به ارت متوجه شد. برق دار شدن سیم ارت، یکی از مشکلات رایج اما بسیار خطرناک در سیستم برق ساختمان است.

نادیده گرفتن این هشدار ساده می‌تواند جان ساکنین را حین لمس بدنه لوازم خانگی به خطر بیندازد. در واقع، سیستم ارت باید بخشی از سیستم نجات دهنده‌ی شما باشد، نه قاتل جانتان! اما چرا این اتفاق می‌افتد؟

در این مقاله تخصصی از مجله «توتال الکتریک»، ما به زبان ساده اما فنی، علت‌های این مشکل را بررسی می‌کنیم. علاوه بر این، راهکارهایی عملی برای رفع آن ارائه خواهیم داد. اگر نگران ایمنی خانواده و وسایل برقی خود هستید، تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.

فهرست مطالب

سیم ارت چیست و چرا وجود آن حیاتی است؟

قبل از اینکه به سراغ دلایل خرابی برویم، بیایید ببینیم اصلاً سیم ارت چه وظیفه‌ای دارد. سیم ارت (Earth Wire) که باید به رنگ زرد به رگه سبز باشد یا همان سیم اتصال به زمین، یک مسیر فرار برای جریان‌های الکتریکی ناخواسته است. وقتی دستگاهی دچار نشتی برق می‌شود، این سیم جریان اضافی را مستقیماً به زمین منتقل می‌کند و در پی آن، کلید جریان باقیمانده (کلید محافظ جان) برق را قطع می‌کند. در نتیجه، وقتی شما به بدنه دستگاه دست می‌زنید، دچار برق‌گرفتگی نمی‌شوید.

حال تصور کنید این مسیر ایمن، خودش حامل جریان برق شود و کلید محافظ جان به هر دلیلی عمل نکند! اینجاست که خطر آغاز می‌شود. برق دار شدن سیم ارت به این معنی است که سیستم حفاظتی شما نه‌تنها کار نمی‌کند، بلکه خودش به یک تهدید تبدیل شده است.

چرا سیم ارت برق‌دار می‌شود؟ (۵ دلیل شایع)

تشخیص علت اصلی، اولین قدم برای حل مشکل است. معمولاً این اتفاق بی‌دلیل رخ نمی‌دهد. تجربه ما در «توتال الکتریک» نشان می‌دهد که موارد زیر، اصلی‌ترین متهمان این پرونده هستند.

۱. اتصال سیم فاز به ارت (اتصال کوتاه)

یکی از خطرناک‌ترین دلایل، برخورد مستقیم سیم فاز با سیم ارت است. این اتفاق ممکن است به دلایل زیر رخ دهد:

• فرسودگی روکش سیم‌ها در داخل لوله‌های برق.
• لخت شدن سیم‌ها بر اثر حرارت زیاد یا جویده شدن توسط جوندگان.
• اشتباه انسانی هنگام سیم‌کشی ساختمان.

در این حالت، جریان قدرتمند فاز مستقیماً وارد سیم ارت می‌شود. اگر سیستم فیوزینگ و کلیدهای حفاظتی درست عمل نکنند، تمام بدنه‌های فلزی وسایل خانه برق‌دار خواهند شد.

۲. خرابی و نشتی جریان در وسایل برقی

گاهی اوقات مشکل از سیم‌کشی ساختمان نیست، بلکه از خود وسیله برقی است. موتورهای الکتریکی (مثل موتور کولر یا یخچال) و المنت‌ها (مثل چای‌ساز یا اتو) به مرور زمان عایق‌بندی خود را از دست می‌دهند. در نتیجه، مقدار کمی از جریان برق به بدنه فلزی دستگاه نشت می‌کند.

اگر سیم ارت به بدنه متصل باشد، این جریان وارد شبکه ارتینگ می‌شود. حال اگر چاه ارت شما ضعیف باشد، این نشتی باعث برق دار شدن سیم ارت در کل ساختمان می‌شود. به همین دلیل است که گاهی با روشن کردن یک وسیله خاص، کل سیستم دچار اختلال می‌شود.

۳. القای الکترومغناطیسی (ولتاژ القایی)

شاید تعجب کنید، اما گاهی سیم‌ها بدون تماس فیزیکی روی هم اثر می‌گذارند. اگر سیم‌های برق (فاز) و سیم ارت در مسافت طولانی کاملاً کنار هم و چسبیده به هم در یک لوله حرکت کنند، میدان مغناطیسی سیم فاز می‌تواند ولتاژی را در سیم ارت القا کند.

در این حالت، فازمتر نوری ضعیف را روی سیم ارت نشان می‌دهد. این ولتاژ معمولاً جریان کمی دارد و کشنده نیست، اما می‌تواند باعث عملکرد نادرست تجهیزات حساس الکترونیکی شود. استفاده از کابل‌های شیلددار که در فروشگاه توتال الکتریک موجود است، راهکاری عالی برای جلوگیری از این مشکل است.

۴. قطع بودن یا خرابی سیستم چاه ارت

این مورد شایع‌ترین دلیل در ساختمان‌های قدیمی است. سیم ارت وجود دارد، اما به جایی وصل نیست! یا اینکه سیم به چاه ارت وصل است، اما چاه ارت خشک شده و خاصیت رسانایی خود را از دست داده است. وقتی سیم ارت به زمین واقعی متصل نباشد، هر جریان نشتی کوچکی در سیم باقی می‌ماند و چون راه فراری ندارد، باعث بالا رفتن ولتاژ سیم ارت می‌شود. در این مورد باید همچنین اقدام به  خرید سیم ارت با کیفیت نمود و از برندهای متفرقه بازار استفاده نکرد.

۵. سیم‌کشی غیراصولی و جابجایی نول و ارت

متأسفانه برخی برق‌کارهای غیرحرفه‌ای، گاهی از سیم ارت به عنوان سیم نول استفاده می‌کنند یا جای این دو را اشتباه می‌گیرند. از آنجایی که در سیستم شبکه برق، نول هم به نوعی به زمین متصل است، گاهی این اشتباه تا مدت‌ها پنهان می‌ماند. اما به محض اینکه بار شبکه نامتقارن شود، سیم نول شبکه قطع شود یا اتصالی رخ دهد، سیم ارت (که حالا نقش نول را بازی می‌کند) دارای ولتاژ خطرناک می‌شود.

خطرات جدی که نباید نادیده بگیرید

شاید فکر کنید یک برق‌گرفتگی جزئی مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما عواقب برق دار شدن سیم ارت بسیار فراتر از یک گزگز ساده در نوک انگشتان است:

• خطر مرگ و آسیب جسمی: به خصوص برای کودکان، سالمندان و افرادی که از باتری قلب استفاده می‌کنند.
• آسیب به برد لوازم الکترونیکی: نوسانات ولتاژ روی بدنه می‌تواند بردهای حساس تلویزیون، کامپیوتر و ماشین لباسشویی را بسوزاند.
• آتش‌سوزی: گرم شدن بیش از حد محل اتصالات به دلیل عبور جریان غیرمجاز، یکی از عوامل اصلی حریق در ساختمان‌هاست.

چگونه بفهمیم سیم ارت برق دارد؟ (روش‌های تست)

برای اطمینان از سلامت سیستم، دو روش ساده و حرفه‌ای وجود دارد. البته توصیه اکید ما این است که اگر تجربه کافی ندارید، این کار را به متخصص بسپارید.

تست با فازمتر (تست اولیه)

ساده‌ترین راه، استفاده از یک فازمتر معمولی است. نوک فازمتر را به سیم ارت (که معمولاً با رنگ زرد و سبز مشخص است) یا بدنه فلزی دستگاه بزنید. اگر چراغ فازمتر روشن شد، قطعاً مشکلی وجود دارد. البته روشن شدن فازمتر شدت ولتاژ را نشان نمی‌دهد، اما وجود خطا را تایید می‌کند.

تست با مولتی‌متر (تست دقیق)

برای اندازه‌گیری دقیق، مولتی‌متر را روی حالت ولتاژ AC (متناوب) قرار دهید. یک پراب را به سیم فاز و دیگری را به سیم ارت وصل کنید. ولتاژ باید حدود ۲۲۰ ولت باشد. سپس ولتاژ بین نول و ارت را اندازه بگیرید. در یک سیستم استاندارد، این عدد باید زیر ۲ ولت باشد. اگر ولتاژ بین نول و ارت بالا باشد (مثلاً ۵۰ ولت یا بیشتر)، نشان‌دهنده نشتی شدید یا قطعی سیستم ارتینگ است.

راهکارهای عملی برای رفع مشکل برق در سیم ارت

پس از اینکه متوجه شدید سیم ارت برق‌دار است، باید فوراً اقدام کنید. در ادامه مراحل گام‌به‌گام رفع این مشکل را بررسی می‌کنیم.

۱. شناسایی وسیله معیوب

تمام وسایل برقی را از پریز بکشید. سپس فیوز اصلی را وصل کنید. تک‌تک وسایل را به برق بزنید و هربار سیم ارت را چک کنید. اگر با اتصال یک وسیله خاص (مثلاً لباسشویی) سیم ارت برق‌دار شد، آن وسیله دارای نشتی داخلی است و باید تعمیر شود.

۲. بررسی و احیای چاه ارت

اگر مشکل از وسایل نبود، باید سراغ چاه ارت بروید. خشک شدن خاک اطراف صفحه مسی یا قطع شدن سیم مسی اتصال به صفحه، باعث این مشکل می‌شود. گاهی لازم است چاه ارت با مواد کاهنده مقاومت زمین (بنتونیت) شارژ شود یا کلاً سیستم ارتینگ جدیدی اجرا گردد. شما می‌توانید بهترین تجهیزات چاه ارت و میله‌های راد را با قیمت مناسب از فروشگاه توتال الکتریک تهیه کنید.

۳. نصب کلید محافظ جان (RCD)

این بهترین و مطمئن‌ترین راهکار است. کلید محافظ جان یا RCD، هرگونه عدم تعادل بین جریان رفت و برگشت را تشخیص می‌دهد. اگر حتی جریان بسیار کمی (در حد ۳۰ میلی‌آمپر) نشت پیدا کند، این کلید در کسری از ثانیه برق را قطع می‌کند. نصب این کلید در تمام ساختمان‌های امروزی الزامی است و خطرات ناشی از برق دار شدن سیم ارت را تقریباً به صفر می‌رساند.

پرسش‌های متداول (FAQ)

جمع‌بندی نهایی؛ ایمنی را به خانه برگردانید

همان‌طور که خواندید، برق دار شدن سیم ارت یک هشدار جدی است که به ما می‌گوید سیستم ایمنی ساختمان درست کار نمی‌کند. این مشکل می‌تواند ناشی از خرابی وسایل، سیم‌کشی اشتباه یا ضعف در سیستم ارتینگ باشد. نادیده گرفتن آن بازی با جان و مال شماست. خوشبختانه با تشخیص به موقع و استفاده از تجهیزات استاندارد، می‌توان به سادگی این خطر را رفع کرد.

پیشنهاد ما این است که همین امروز سیستم برق منزل خود را چک کنید. اگر نیاز به تعویض سیم‌ها، خرید کلید محافظ جان باکیفیت یا تجهیزات چاه ارت دارید، ما در فروشگاه توتال الکتریک کنار شما هستیم. ما مجموعه‌ای از بهترین لوازم الکتریکی استاندارد را با قیمتی رقابتی برای شما گردآوری کرده‌ایم تا با خیالی آسوده، ایمنی و روشنایی را به خانه خود ببرید.